Parki narodoweParki narodowe są podstawową formą ochrony przyrody w Polsce. Obszar parku musi mieć powierzchnie większą niż 1000 ha i posiadać szczególne wartości przyrodnicze, naukowe, społeczne, kulturowe i edukacyjne. Na terenie parku chroniona jest cała przyroda i walory krajobrazowe.
W ramach parku narodowego można wyróżnić 3 strefy: obszar ochrony ścisłej, częściowej i krajobrazu. Dodakowo na obszarach graniczących z parkiem narodowym wyznacza się otulinę parku narodowego (patrz niżej).
Parki narodowe tworzone są „w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów”.
Na obszarze parków zezwala się na prowadzenie badań naukowych - obecnie prowadzone są liczne programy badawcze. Teren ten może być również udostępniony w celach edukacyjnych, sportowych, rekreacyjnych lub turystycznych. Jednak ważne jest, aby wszelkie takie działania na terenie parku nie wpływały w sposób negatywny na przyrodę. Dlatego też sporządza się plany ochrony parku narodowego, w których wyznacza się miejsca jakie będą udostępniane oraz podaje się jaka maksymalnie liczba osób może w takich miejscach przebywać.
Obecnie w Polsce są 23 parki narodowe, a nadzór nad nimi sprawuje Ministerstwo Środowiska (Samodzielny Wydział ds. Obszarów Natura 2000 i Parków Narodowych). Rozważa się jednak utworzenie dalszych parków narodowych:
- Jurajski Park Narodowy (Wyżyna Krakowsko-Częstochowska)
- Mazurski Park Narodowy (okolice jeziora Śniardwy)
- Turnicki Park Narodowy (przedgórze Bieszczad)
Parki narodowe finansowane są z budżetu centralnego.
Opłaty za zwiedzanie parku narodowego
Wejście do parku narodowego lub pewnych jego obszarów jest czasami obarczone wykupieniem biletu (jedno lub wielokrotnego wstępu), którego wysokość ustalana jest przez dyrektora parku narodowego, ale nie może przekraczać kwoty 6zł. Opłaty takie można uiszczać w wyznaczonych miejscach poboru lub wpłacając na wyznaczony rachunek bankowy parku narodowego. Zebrane w ten sposób pieniądze przeznaczane są na utrzymanie infrastruktury turystycznej i edukacyjnej parku narodowego, na ochronę przyrody, na dofinansowanie działalności ratowniczej organizacji GOPR i TOPR, działających na terenie danego parku narodowego.
Darmowy wstęp do parku przysługuje:
- dzieciom do 7 roku życia
- osobom prowadzącym prace naukowe w zakresie ochrony przyrody (muszą posiadać zezwolenie dyrektora parku narodowego)
- uczniom i studentom, którzy odbywają zajęcia dydaktyczne na terenie parku (zakres zajęć musi być uzgodniony z dyrektorem parku narodowego)
- mieszkańcom gmin położonych w granicach parku narodowego i gmin graniczących z parkiem narodowym
- osobom, które udają się do plaż wyznaczonych w parku narodowym
- osobom, które udają się do miejsc kultu religinego
Zniżka 50% za wstęp do parku narodowego lub jego obszarów przysługuje:
- uczniom i studentom
- emerytom i rencistom
- osobom niepełnosprawnym
- żołnierzom służby cywilnej
Otulina parku narodowego Otulina parku narodowego wyznaczona jest na obszarach graniczących z parkiem narodowym. Tworzona jest w celu ochrony zwierząt łownych ze względu na potrzebę ochrony zwierząt w parkach narodowych. Tereny otuliny nie podlegają włączeniu w granice obwodów łowieckich. Zgodnie z ustawą "minister właściwy do spraw środowiska ustanawia, w drodze rozporządzenia, strefę ochronną zwierząt łownych, określając obszary wchodzące w jej skład oraz kryteria i sposoby utrzymania właściwej liczebności i struktury populacji poszczególnych gatunków zwierząt łownych, kierując się potrzebą:
- ochrony gatunków zwierząt łownych w parkach narodowych;
- tworzenia strefy bezpieczeństwa dla gatunków zwierząt łownych wychodzących na żerowiska poza obszar parku narodowego;
- utrzymywania właściwej liczebności i struktury populacji poszczególnych gatunków zwierząt łownych na obszarze parku narodowego w celu zachowania równowagi przyrodniczej."
Zobacz: "
Ustawa o ochronie przyrody" z dnia 16 kwietnia 2004r.