Stolica województwa warmińsko - mazurskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu olsztyńskiego. Miasto położone w północnej części Polski, wśród malowniczych jezior i lasów, w granicach Pojezierza Olsztyńskiego, nad rzeką Łyną.

Pierwsza informacja o mieście pochodzi z 1334 roku, kiedy to Henryk von Luter założył w zakolu rzeki Łyny drewniano-ziemną strażnicę puszczańską i nadał jej nazwę Allenstein (Gród nad Łyną). Prawa miejskie osadzie nadane zostały 31 października 1353 roku przez diecezjalną Kapitułę Warmińską. Pierwszym zasadźcą miasta został Jan Łajs.

W latach 1347-1353 w miejscu strażnicy drewniano-ziemnej wzniesiono zamek, który w kolejnych stuleciach wielokrotnie przebudowywano. W II połowie XIV wieku zbudowano gotycki kościół pod wezwaniem Św. Jakuba Apostoła, wytyczono sieć ulic, wzniesiono fortyfikacje.

XV i XVI wiek to trudne czasy dla Olsztyna. Liczne wojny niejednokrotnie niszczyły młode miasto. Rozkwit Olsztyna nastąpił pod koniec XVI wieku. Miasto położone na ruchliwym szlaku Królewiec – Warszawa zaczęło szybko się bogacić. Mieszkańcy żyli z handlu i rzemiosła.

Wojny północne w XVII i XVIII wieku oraz wielka zaraza w latach 1709-1712 przerwały rozwój Olsztyna. Miasto i zamek znalazły się w rękach króla Prus.

W drugiej połowie XIX wieku liczba mieszkańców Olsztyna wzrosła z 4 tys. w 1846 roku do 25 tys. w 1895 roku, miasto zaczęło prężnie się rozwijać. Zbudowano nowoczesny szpital, przeprowadzono przez Olsztyn magistralę kolejową łączącą Toruń z Królewcem, utworzono gimnazjum, wzniesiono nowe gmachy publiczne (m.in. ratusz, kościoły, siedzibę rejencji), powstały nowoczesne dzielnice mieszkaniowe, założono pierwsze telefony, wodociągi, kanalizację i elektryczność.

W styczniu 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do Olsztyna i zniszczyła około 40% zabudowy miasta. 21 marca 1945 roku administrację Warmii i Mazur przejął Jakub Prawin, Pełnomocnik Rządu na Okręg Warmińsko – Mazurski. Ludność niemieckojęzyczną wysiedlono, a na jej miejsce przybyli polscy osadnicy.

Po wojnie Olsztyn jako stolica województwa warmińsko-mazurskiego mocno się rozwinął. Jest dziś ważnym ośrodkiem gospodarczym, edukacyjnym i kulturowym.

W mieście działają teatry (m.in. Teatr im. Stefana Jaracza, Olsztyński Teatr Lalek, Pantomima Olsztyńska), Warmińsko-Mazurska Filharmonia im. Feliksa Nowowiejskiego, liczne muzea (m.in. Muzeum Warmii i Mazur, Dom Gazety Olsztyńskiej), galerie i kina. Do najważniejszych cyklicznych imprez i festiwali należą m.in. Dni Olsztyna, Olsztyńskie Koncerty Organowe, Staromiejskie Spotkania z Szantą, Olsztyńskie Festiwal Jazzowy, Olsztyńskie Noce Bluesowe, Ogólnopolskie Spotkania Zamkowe "Śpiewajmy Poezję".

Olsztyn jest również dogodną bazą wypadową zarówno na Warmię jak i na Mazury. W granicach administracyjnych Olsztyna leży aż 15 jezior, w tym 13 o powierzchni ponad 1 ha.